"Naszym zadaniem jest pomaga? przede wszystkim dzieciom"

"Aby wychowa? ku dobremu nale?y wychowywa? w mi?o?ci"

"Wychowanie m?odzie?y jest spraw? serca, ten co wie ?e jest kochany sam kocha"

B?. Ks. Bronis?aw Markiewicz

 
O potrzebie rozmawiania

Ewa Zieli?ska

O potrzebie rozmawiania z dzie?mi

Rozwj umys?owy dziecka w du?ym stopniu zale?y od g?o?nego czytania ksi??eczek, ogl?dania obrazkw, m?drych rozmw, powa?nego traktowania dzieci?cych pyta? i udzielania na nie stosownych odpowiedzi. Dziecko, ktre potrafi ju? porozumiewa? si? z doros?ymi domaga si? czytania wierszykw, d?u?szych opowiada?, bajek, ba?ni, inscenizacji, rymowanek i zagadek. Na rynku znajduje si? wiele atrakcyjnych ksi??eczek bogato ilustrowanych o znakomitych tekstach zarwno do czytania jak i ogl?dania. Najwa?niejsze b?d? jednak rozmowy prowadzone z dzieckiem podczas ogl?dania obrazkw i po przeczytaniu opowiadania. To one przyczyniaj? si? do rozwoju dzieci?cego umys?u i na takie rozmowy trzeba zawsze przeznaczy? troch? czasu. M?dra rozmowa zaczyna si? zwykle od pyta? ktre dziecko kieruje do doros?ego i ktre doros?y stawia dziecku. Dobrym pretekstem do rozmw s? te? polecenia kierowane do dziecka bo wykonuj?c je dziecko pyta i prosi o wyja?nienia. Z dzieci?cymi pytaniami nie ma k?opotu, gdy? dzieci wprost zasypuj? nimi doros?ych1. Nieco trudniej mo?e by? doros?emu ze sformu?owaniem polecenia (pytania) i udzieleniem m?drej, prostej odpowiedzi zrozumia?ej dla dziecka.

O dzieci?cych pytaniach zadawanych doros?ym

O tym jak bardzo rozbudzone s? umys?y starszych przedszkolakw ?wiadczy intensywno?? dzieci?cych pyta?. Przy sprzyjaj?cych warunkach dziecko mo?e zada? doros?emu nawet kilkana?cie tysi?cy pyta?. Dlatego warto powa?nie traktowa? dzieci?ce pytania i odpowiedzi doros?ych. Dzieci pytaj?, gdy prze?ywaj? pewn? niejasno?? my?low?. Czasami w pytaniu podaj? mo?liw? odpowied?, swoje wyja?nienie niejasno?ci. Odpowied? doros?ego zazwyczaj ko?czy cykl my?lenia dziecka i dlatego dzieci przyjmuj? odpowied? doros?ego bezkrytycznie, nie sprawdzaj?c jej przez do?wiadczenie i obserwacj?. Analiza dzieci?cych pyta? dowodzi specyficznego poczucia konieczno?ci. Wyja?niaj?c co? twierdz? : Tak musi by? ...... tak jest..... i nie szukaj? innego uzasadnienia. ?eby zrozumie? , o co pyta dziecko , warto zorientowa? si? w konstrukcji dzieci?cych pyta? i wyja?nie?. Dzieci cz?sto u?ywaj? spjnikw bo" oraz poniewa?" dla podkre?lenia nast?pstwa wydarze?. Ponadto u?ywaj? bo" w sytuacjach, w ktrych doro?li u?ywaj? i". Dlatego dzieci?ce pytania i wyja?nienia okre?laj? zwi?zek mi?dzy nast?pstwem i przyczyn?, innym razem zwi?zek odwrotny. W wypowiedziach dzieci pojawia si? te? statyczny opis rzeczywisto?ci poprzez wyliczanie tego, co widzi, co si? zdarzy?o.

O powa?nym traktowaniu dzieci?cych pyta?

Dzieci w wieku przedszkolnym doskonale wiedz?, ?e poprzez stawianie doros?ym pyta? mog? zaspokoi? swoja ciekawo??, zdoby? wiedz?. Dlatego oczekuj? stosownych odpowiedzi i wyja?nie?. Nie nale?y dzieci uczy?, w jaki sposb trzeba konstruowa? pytania lecz akceptowa? zadawane i udziela? odpowiedzi, ktre zaspokoj? ciekawo?? dziecka i sk?oni? je do formu?owania nast?pnych dociekliwych pyta?. W domu rodzinnym dzieci zadaj? wi?cej pyta? ni? w przedszkolu. Przyczyna tkwi w organizacji przedszkola: nauczyciel jest jeden i nie mo?e odpowiedzie? jednocze?nie na wszystkie kierowane do niego pytania bo dzieci jest du?o. Ponadto onie?mielone gromadk? rwie?nikw dzieci pytaj? rzadziej. W domu dziecko mo?e swobodnie zadawa? pytania: skupia wwczas uwag? na sobie, formu?uje pytanie i dopomina si? odpowiedzi. Jest odwa?niejsze gdy? w??cza si? w nurt prowadzonych rozmw . Niezale?nie od tego, gdzie dzieci formu?uj? pytania i czego te pytania dotycz?, doro?li musz? cierpliwie s?ucha? i odpowiada? .

O udzielaniu dobrych odpowiedzi na dzieci?ce pytania

Zadaniem doros?ych jest udzielanie odpowiedzi na pytania stawiane przez dzieci. Powinni oni:

- odpowiada? ch?tnie i swobodnie na dzieci?ce pytania. Nie mog? poucza? dziecka, mwi? zniecierpliwionym tonem ale w??czy? odpowied? na pytanie w mi??, przyjazn? rozmow? w czasie ktrej dziecko b?dzie mia?o okazje stawia? nast?pne pytania i przedstawia? swe w?tpliwo?ci;

- udzielaj?c odpowiedzi uwzgl?dnia? mo?liwo?ci dzieci?cego umys?u. Dzieci formu?uj? krtkie pytania i od doros?ych oczekuj? krtkich odpowiedzi. Zbyt obszerne odpowiedzi m?cz? dziecko, nu?? je i zniech?caj? do formu?owania dalszych pyta?;

- bra? pod uwag? to, ?e udzielana dziecku odpowied? jest podstawowa i tymczasowa. Odpowied? udzielona na pytanie pomaga budowa? aktualny system wiedzy, pobudza ciekawo?? i zach?ca do stawiania nast?pnych pyta? na ktre trzeba odpowiedzie? ju? bardziej wyczerpuj?co;

- odpowiada? zgodnie z prawd? , ale na miar? dzieci?cych mo?liwo?ci intelektualnych. Nie wolno ok?amywa? dziecka i podawa? mylnych informacji. Je?eli doros?y nie potrafi natychmiast udzieli? odpowiedzi, powinien powiedzie?: Nie wiem, ale dowiem si? i odpowiem ci. Potem obietnic? nale?y spe?ni?.

Dziecko zadaj?ce pytania zwykle wie, jakiej odpowiedzi oczekuje. Dlatego trzeba uwa?nie s?ucha? dzieci?cych pyta? a potem udziela? m?drych odpowiedzi. Jest to niebywale skuteczny sposb wspomagania rozwoju intelektualnego dzieci.

Znakomitym pretekstem do zadawania przez dzieci pyta? i do prowadzenia rozmowy z dzieckiem jest wsplne ogl?danie obrazkw. Wwczas mo?na po??czy? rozmow? ze wspomaganiem rozwoju pami?ci wzrokowej u dzieci.

O korzy?ciach wynikaj?cych ze wsplnego z dzieckiem ogl?dania obrazkw

Dobrze rozwini?ta pami?? wzrokowa jest potrzebna dzieciom w pocz?tkowej nauce czytania i pisania a tak?e w nauce matematyki. Dla przyswojenia tego, co jest przedstawione na obrazku, dziecko musi umie? skupi? si? du?ej i obj?? wzrokiem nie tylko to, co znajduje si? na ?rodku obrazka, lecz tak?e to, co znajduje si? na jego obrze?ach. Towarzyszy temu spory wysi?ek intelektualny, gdy? w takcie spostrzegania wzrokowego dziecko musi rozpoznawa? i ??czy? ze sob? wszystkie spostrzegane elementy obrazka.

To, ?e dzieci potrafi? ze skupieniem ogl?da? film wcale nie oznacza, ?e potrafi? uwa?nie patrze? na obrazek. Chodzi tu g?wnie o wysi?ek i wol?. Je?eli co? porusza si?, to w sposb naturalny prowokuje do skupiania uwagi i ?ledzenia wzrokiem poruszaj?cych si? obiektw. Inaczej jest z obrazkiem, gdy? nic si? w nim nie rusza. Dla zorientowania si? w tym, co przedstawia obrazek, potrzebna jest motywacja chc? to pozna? i wysi?ek w?o?ony w d?u?sze skupienie uwagi w umiej?tno?? wodzenia wzrokiem od jednego elementu do drugiego a tak?e organizowania wszystkiego , co dostrze?e w sensown? ca?o??. Analiza zachowania si? dzieci w sytuacji patrz uwa?nie i powiedz, co zapami?ta?e? wynika, ?e dzieci z trudem skupiaj? uwag? przez d?u?szy czas na obrazkach. Wi?kszo?? dzieci ko?cz?cych przedszkole i rozpoczynaj?cych nauk? w klasie pierwszej nie potrafi jeszcze obj?? wzrokiem ca?ego obrazka i z trudem przychodzi im ca?o?ciowe logiczne ogarni?cie wzrokiem wszystkiego, co na obrazku si? znajduje. Dlatego obrazki wydaj? im si? ma?o interesuj?ce, ogl?daj? je szybko ma?o z nich korzystaj?c. Bywaj? jednak dzieci, ktre takich k?opotw nie maj?. Jest to zas?uga doros?ych, ktrzy wcze?niej nauczyli dzieci uwa?nego patrzenia, przesuwania wzrokiem tak, aby obj?? jak najwi?cej rzeczy tak?e znajduj?cych si? na obrze?ach obrazka. Dzieci te ogl?daj? obrazki z wielk? przyjemno?ci? i potrafi? opowiedzie?, co jest na nich przedstawione.

O sposobach rozwijania zdolno?ci do skupiania uwagi i m?drego zapami?tywania

Wsplne ogl?danie obrazkw ma miejsce w sytuacji, gdy doros?y czyta dziecku ksi??k?. W warunkach domowych zwykle wygl?da to tak:

- doros?y siada na kanapie , wskazuje obok siebie miejsce, przytula dziecko do siebie i czyta tekst wybranej przez dziecko ksi??eczki;

- gdy na stronie pojawia si? ilustracja, doros?y przerywa czytanie we w?a?ciwym miejscu i kieruje uwag? dziecka na obrazek zach?caj?c: Popatrz.....;

- w ciszy i skupieniu przez chwil? wsplnie patrz? na obrazek i doros?y gestem pokazuje centraln? cz??? obrazka mwi?c: Widzisz? ....a nast?pnie przesuwaj?c palec na to, co znajduje si? na obrze?ach obrazka mwi : Popatrz jeszcze tu ..... A widzia?e? to....... W ten sposb dziecko uczy si? obejmowa? spojrzeniem ca?o?? i sensownie organizowa? pole spostrze?eniowe;

- na koniec, po przeczytaniu opowiadania doros?y prowadzi rozmow? o tym, co dziecko s?ysza?o i widzia?o na ilustracji.

Zapowied? wsplnej czynno?ci jest dla dziecka niebywale atrakcyjna. Dziecko wie, ?e doros?y b?dzie si? tylko nim zajmowa? a blisko??, ciep?o i dotyk daje mu poczucie bezpiecze?stwa. Dzi?ki temu ch?tniej bierze udzia? w rozmowie, uwa?niej s?ucha i patrzy tam, gdzie pokazuje doros?y. Wsplne ogl?danie obrazka i rozmowa o tym ,co on przedstawia umo?liwia d?u?sze koncentrowanie uwagi na tym, co wa?ne i uczy dokonywania selekcji dostrze?onych informacji. Dzi?ki temu dziecko obejmuje swym umys?em ca?o?? obrazka - nast?puje rozumienie sensu i powi?zanie z wcze?niej us?yszanym fragmentem opowiadania. Rozmowa na temat tego, co zosta?o przeczytane i obejrzane pozwala lepiej zapami?ta? wiadomo?ci, ktre zosta?y wypowiedziane g?o?no. Dlatego tak wa?ne s? dzieci?ce pytania i odpowiedzi doros?ych. Razem tworzy to ca?o?? i uk?ada si? w mi?? rozmow?. Dlatego nale?y pami?ta? o tym aby dzieci nie karci?, stale nie poprawia?. Je?eli dziecko wypowie si? niepoprawnie gramatycznie dobrze jest powtrzy? dzieci?ce pytanie lub wyja?nienie w poprawnej wersji i stwierdzi?: Tak chcia?e? powiedzie?. Zapewniam, ?e dziecko skorzysta z podanego wzoru. Trzeba tak?e chwali? dzieci za dociekliwo?? i d??enie do wyja?nienia tego, czego jeszcze nie wiedz?.

O organizowaniu g?o?nego czytania i wsplnym ogl?daniu obrazkw

W domu nie b?dzie z tym k?opotw. Wystarczy wygodny fotel lub kanapa i sta?a pora korzystna dla skupienia si?. Nale?y zadba? rwnie? o dobre o?wietlenie, gdy? ma by? mi?o i wygodnie. Warto pami?ta?, ?e przeczytanie jednej strony tekstu trwa oko?o 3 minut. Do tego dochodzi jeszcze ogl?danie obrazkw, wykonywanie polece? a tak?e udzielanie odpowiedzi na dzieci?ce pytania. Dlatego na to wszystko trzeba zarezerwowa? odpowiednio du?o czasu

1 Okres wychowania przedszkolnego nazywamy wiekiem pyta?. M?odsze dzieci pytaj? g?wnie o miejsce i nazw? a starsze o przyczyn? oraz czas ( Mowa i my?lenie dziecka , PWN, Warszawa 1992, s. 202 i dalsze).