"Naszym zadaniem jest pomaga? przede wszystkim dzieciom"

"Aby wychowa? ku dobremu nale?y wychowywa? w mi?o?ci"

"Wychowanie m?odzie?y jest spraw? serca, ten co wie ?e jest kochany sam kocha"

B?. Ks. Bronis?aw Markiewicz

 
Dojrza?o?? przedszkolna

Ewa Zieli?ska

Dojrza?o?? przedszkolna czyli gotowo?? do rozpocz?cia nauki w szkole w zakresie rozumienia wa?nych czynno?ci intelektualnych

W domu i w przedszkolu dzieci maj? wiele okazji do rozwijania swojego my?lenia. Jednak okazjonalne gromadzenie do?wiadcze? logicznych nie wystarcza do budowania schematw intelektualnych od ktrych zale?y sprawno?? rozumowania. Potrzebna jest pomoc doros?ego, ktry zwrci uwag? na to, co wa?ne, zorganizuje sytuacje dzi?ki ktrej dziecko zgromadzi potrzebne do?wiadczenia i zada odpowiednie pytania sk?aniaj?c dziecko w ten sposb do sformu?owania uoglnienia, wyci?gni?cia wniosku. Je?eli doros?y potrafi kierowa? dzieci?cym my?leniem tak, ?e z ka?dym dniem dziecko rozumuje precyzyjniej i na wy?szym poziomie to znakomicie. W przedszkolu tak? rol? pe?ni nauczyciel organizuj?c zaj?cia z dzie?mi, rozbudzaj?c ich ciekawo??, stwarzaj?c okazj? do gromadzenia do?wiadcze? logicznych i kieruj?c ich rozumowaniem.

Pierwszym i niezwykle istotnym obszarem funkcjonowania umys?owego jest klasyfikacja. To dzi?ki niej dziecko tworzy w umy?le poj?cia pozwalaj?ce na rozumienie siebie, otaczaj?cej rzeczywisto?ci oraz na porozumiewanie si? z innymi. Im dziecko sprawniej klasyfikuje, tym ?atwiej rozumie rzeczywisto??, porz?dkuje j? i nazywa. Od sprawnego klasyfikowania w du?ej mierze zale?? sukcesy szkolne uczniw. Czynno?ci umys?owe pozwalaj?ce cz?owiekowi klasyfikowa? rozwijaj? si? przez ca?e ?ycie ale przejawy klasyfikowania mo?na ju? dostrzec w zachowaniu ma?ych dzieci.

Je?eli trzylatkowi poka?e si? obrazki, na ktrych przedstawione s? zwierz?ta, przedmioty, ro?liny, osoby dziecko wskazuje psa i mwi: Gryzie ...., gdy poka?e si? rower wyja?nia : Nie mam , zepsuty...., pokazuj?c jab?ko stwierdza : Nie lubi? itd. W ten sposb wyr?nia to, co ma dla niego emocjonalne znaczenie. Niektre dzieci prbuj? ju? ??czy? po dwa obiekty, na zasadzie bo podobne np. motyl i motyl, grzyb i grzyb , samochd i samochd. Taki sposb klasyfikowania jest charakterystyczny dla dzieci czterolatkw z tym, ?e sporo dzieci potrafi ju? sensownie ??czy? obiekty w pary na zasadzie bo:

- pasuj? do siebie np. r?kawiczki na r?ce, lalka do wzka, samochd do gara?u itd.;

- ??cz? si? ze sob? np. pies i buda bo pies mieszka w budzie, kot i miska bo kot pije mleko z miski itd. Ponadto czterolatki potrafi? s?ownie uzasadni?, dlaczego po??czy?y dwa obiekty na obrazkach mwi?c : Podobne..., ?adne...., Ch?opiec bawi si? pi?k? ...... S? te? dzieci czteroletnie, ktre dorwnuj? swym poziomem pi?ciolatkom, ??cz?c ze sob? trzy obiekty w nast?puj?cy sposb: pan - m?otek - gw?d? i mwi? : On wbija m?otkiem gw?d? ..... Pies-buda-ko?? i mwi?: Pies zje ko?? w budzie. Wyja?nienia te s? mini opowiadaniami i okre?laj? sens trzech obiektw.

Niektre pi?ciolatki potrafi? wyznaczy? kolekcje a wi?c klasyfikuj? na poziomie sze?ciolatkw np. wybieraj? owoce i mwi?: To s? rzeczy do jedzenia i dok?adaj? pani? stwierdzaj?c: Ona je sprzedaje, wybieraj? zabawki i mwi?: To s? rzeczy do zabawy itp. Rodzice i nauczyciele rzadko dostrzegaj? w tych czynno?ciach klasyfikacj? i cz?sto poprawiaj? dzieci: To ?le ....Rb tak, jak ja .... A potem pokazuj?, jak oni grupuj? lub rozdzielaj? np. kolorowe klocki wed?ug wielko?ci, koloru, kszta?tu i przeznaczenia. Nie zdaj? sobie sprawy z tego, ?e dziecko jeszcze d?ugo nie b?dzie pos?ugiwa? si? taka form? klasyfikacji. To, co pokazuje doros?y jest dla dzieci za trudne.

Dlatego dbaj?c o kszta?towanie czynno?ci intelektualnych potrzebnych do coraz precyzyjniejszego klasyfikowania nale?y stwarza? okazje do nabywania do?wiadcze? w zakresie :

- ogl?dania i porwnywania obiektw w celu dostrzegania ich podobie?stw i r?nic: Te s? podobne, Te s? inne;

- grupowania obiektw : To i to mo?e by? razem bo..... np.: nale?? do dziecka, s?u?? do ubierania:

- s?ownego uzasadnienia , dlaczego przedmioty tak dobrane pasuj? do siebie;

- rozumienia sensu porz?dkowania w trakcie sprz?tania; przedmioty maj? by? na w?a?ciwych miejscach, bo tak jest wygodnie i ?adnie. Te do?wiadczenie u?atwia budowanie wiedzy poj?ciowej.

Dzieci?cy umys? musi rwnie? powi?za? przyczyn? ze skutkiem (to poci?ga za sob? tamto, a to wynika z tego). Niestety inne do?wiadczenia logiczne potrzebne s? do sprawniejszego wi?zania przyczyny ze skutkiem a inne do klasyfikacji. Doro?li musz? pami?ta? o tym, ?e dzieci poznaj? przedmioty razem ze sposobem ich u?ywania. Musz? wi?c osobi?cie dotyka?, sk?ada? i rozk?ada?, przesuwa? i dosuwa?, nak?ada? i zdejmowa?. W trakcie tych dzia?a? uwzgl?dniaj? nast?pstwo czasowe a to pomaga im ??czy? to co by?o, z tym, co b?dzie i co mo?e si? zdarzy?. Sprzyja to ustalaniu zwi?zkw przyczynowo - skutkowych (najpierw to, potem to a na ko?cu to) i przewidywaniu , co mo?na osi?gn?? manipuluj?c przedmiotami. W rozumowaniu przyczynowo - skutkowym wa?n? rol? odgrywaj? pytania zaczynaj?ce si? od s?owa : Dlaczego?.....np. Dlaczego jest mokra ?.... ( o trawie po deszczu), Dlaczego robisz? (o przyszywaniu guzika), Dlaczego nie przysz?a (o mamie) itp. Dzieci nie stawiaj? z?ych pyta?, ale bywa, ?e doro?li nie potrafi? na nie wystarczaj?co dobrze odpowiedzie?. Nale?y pami?ta?, ?e odpowiadaj?c na dzieci?ce pytania doros?y rozwi?zuje trudno?? poznawcz? i niejasno?? my?low? . Zapewne dlatego pytaj?ce dziecko przyjmuje odpowied? doros?ego, ufaj?c mu bezgranicznie. Przecie? dzieci nie krytykuj? odpowiedzi doros?ego i nie sprawdzaj? jej ani przez obserwacje ani przez do?wiadczenie.

Dzi?ki rozumowaniu przyczynowo - skutkowemu i do?wiadczeniom gromadzonym w trakcie dzia?ania dziecko mo?e pozna? w ?wiecie przedmiotw zachodz?ce zmiany:

- trwa?e i nieodwracalne (gdy posoli wod? nie mo?e tej soli z wody wyj??);

- tylko cz??ciowo odwracalne (dziecko zrobi?o dziur? w spodniach, mama j? zaszy?a, ale spodnie ju? nie b?d? jak nowe );

- odwracalne (dziecko mo?e wyj?? klocek z pude?ka i potem ponownie go w?o?y?).

Doro?li powinni zach?ca? dzieci do poznawania przedmiotw przez manipulacje (sposb ich u?ywania) a wi?c w trakcie przesuwania (dosuwania i odsuwania), sk?adania razem i rozk?adania, nak?adania i zdejmowania itd. Takie do?wiadczenia pozwalaj? dzieciom ??czy? do?wiadczenia poznawcze (widz?) i czuciowe (dotykam) z obserwacja skutkw wykonywanych czynno?ci (razem, oddzielnie). Patrz?c i dzia?aj?c, dzieci s?ownie nadaj? sens temu co czuj? i dostrzegaj? i co s?dz? o dostrzeganych zmianach. Przy tych czynno?ciach maj? du?o mwi?, gdy? werbalizacja w?asnych do?wiadcze? pomaga dzieciom w pe?niejszym rozumieniu tego, co czyni? i widz?.

Z zachodz?cymi w ?wiecie przedmiotw zmianami wi??? si? niezwykle skomplikowane dla dziecka relacje typu : ja - inne osoby. Starsze przedszkolaki chocia? wiedz? , ?e czego? nie wolno robi? to jednak robi? a nast?pnie pilnie obserwuj?, jak zachowa si? doros?y. W ten sposb testuj? doros?ego i sprawdzaj? na co mog? sobie pozwoli?. K?opot w tym, ?e doro?li nie zachowuj? si? tak stabilnie jak przedmioty. Jedni pozwalaj? - inni za to samo karc?. Jedni zach?caj? - inni tego samego zakazuj?. Bywa te?, ?e ten sam cz?owiek jednego dnia pozwala dziecku na co? a innego dnia za to samo krzyczy.

W trakcie takiego testowania rodz? si? konflikty: dziecko chce pozna? swoj? si?? (moc), a doro?li my?l?, ?e ono robi im na z?o??. Nie rozumiej?, ?e dziecko tylko w ten sposb mo?e si? rozezna? w relacjach przyczynowo - skutkowych z najbli?szymi a tak?e w ustaleniu, co wolno a czego nie wolno. Takich osobistych do?wiadcze? nie zast?pi? pouczenia i moralizowanie . Nie oznacza to jednak, ?e nie trzeba dzieciom mwi? o tym, jak maj? si? zachowywa? . Wprost przeciwnie trzeba dok?adnie nazwa? to, czego doznaj? w relacjach spo?ecznych.

Co dziecko powinno wiedzie? i umie? w zakresie czynno?ci intelektualnych potrzebnych w poznawaniu i rozumieniu siebie oraz swojego otoczenia

Dziecko ko?cz?ce przedszkole i rozpoczynaj?ce nauk? w szkole powinno umie? :

- przewidywa? na miar? swoich mo?liwo?ci, jakie b?d? skutki czynno?ci manipulacyjnych na przedmiotach (wnioskowanie o wprowadzanych i obserwowanych zmianach);

- grupowa? obiekty w sensowny sposb (klasyfikacja) i formu?owa? uoglnienia typu: to do tego pasuje, te obiekty s? podobne, a te s? inne itp.;

- ??czy? przyczyn? ze skutkiem i prbowa? przewidywa?, co si? mo?e zdarzy?.

Opanowanie tych wiadomo?ci i umiej?tno?ci gwarantuje sukces szkolny i pozwoli lepiej pozna? i zrozumie? siebie, swoje otoczenie a tak?e rozezna? si? w tym, co dobre a co z?e.

O co powinni zadba? rodzice dziecka ko?cz?cego przedszkole - wskazwki i porady

Jak ju? wcze?niej wspomina?am czynno?ci intelektualne zapewniaj? dzieciom sukcesy w nauce szkolnej. Dlatego warto pomc im w kszta?towaniu tych wa?nych czynno?ci poprzez organizowanie sytuacji dogodnych do zgromadzenia potrzebnych do?wiadcze?. Trzeba pami?ta? aby by?y ciekawe, dostosowane do dzieci?cych potrzeb i mo?liwo?ci. Podczas budowania wiedzy poj?ciowej od ktrej zale?y sprawno?? rozumowania nale?y zwrci? uwag? dziecka na to, co wa?ne, zada? w odpowiedniej chwili w?a?ciwe pytanie i sk?oni? je do sformu?owania uoglnienia.

Starsze przedszkolaki trzeba wspiera? w kszta?towaniu czynno?ci intelektualnych przydatnych w coraz precyzyjniejszej klasyfikacji poprzez organizowanie takiego procesu uczenia si?, aby dzieci mia?y wiele okazji do :

- ogl?dania i porwnywania r?nych obiektw na obrazkach w celu dostrzegania podobie?stw i r?nic;

- grupowania obiektw ze wzgl?du na przynale?no?? (do kogo nale??), gdzie si? znajduj? (w sklepie, w domu) , do czego s?u?? (do jedzenia, do ubierania si?);

- prowokowania do s?ownego uzasadnienia, dlaczego te przedmioty pasuj? do siebie;

- rozumienia sensu porz?dkowania w trakcie sprz?tania: zabawki maj? sta? na w?a?ciwych miejscach, bo tak jest wygodnie.

Wspieraj?c rozumowanie przyczynowo - skutkowe nale?y pami?ta?, jak wa?n? rol? pe?ni? dzieci?ce pytania i sensowne, m?dre odpowiedzi doros?ych. Dlatego doro?li musz? w nale?yty sposb:

- traktowa? dzieci?ce pytania: akceptowa? je, udziela? takich odpowiedzi, ktre zaspokoj? jego ciekawo?? i sk?oni? do stawiania nast?pnych dociekliwych pyta?;

- s?ucha? w skupieniu pyta? i udziela? odpowiedzi krtkich, gdy? zbyt d?ugie odpowiedzi nu?? dziecko i skutecznie zniech?caj? do zadawania dalszych pyta?;

- udziela? zgodnych z prawd? odpowiedzi: ch?tnie, swobodnie odpowiada? i nie poucza? oraz nie przemawia? tonem zniecierpliwionym.

Nie wolno dziecka ok?amywa? i podawa? informacji b??dnych. W przypadku, gdy doros?y nie potrafi natychmiast udzieli? odpowiedzi powiedzie?: Nie wiem, ale jak si? dowiem to ci powiem. Oczywi?cie potem obietnic? spe?ni?.

Dbaj?c o coraz precyzyjniejsz? klasyfikacj?, tworzenie poj?? i uoglnie?, wyci?ganie wnioskw, poznawanie i nazywanie zmian w ?wiecie przedmiotw, wi?zanie przyczyny ze skutkiem a tak?e o prawid?owe relacje dziecka z doros?ymi - ukszta?tujemy jego gotowo?? do rozpocz?cia nauki w szkole.